Талдау көрсеткендей, республиканың су саласының негізгі проблемалары: - барлық суармалы алқаптардың 80% - ға жуығы шоғырланған және барлық суармалы судың 97% - ы пайдаланылатын елдің оңтүстік өңірлерінің трансшекаралық ағындарына үлкен тәуелділік; су шаруашылығы инфрақұрылымының үлкен тозуы және суды бөлу және есепке алу процестерін автоматтандыру мен цифрландырудың әлсіздігі. Соның салдарынан тасымалдау кезінде суармалы судың 40% - ға жуығы жоғалады; суды үнемдеудің және су ресурстарын ұтымды пайдаланудың пәрменді тетіктерінің болмауынан суды пайдалану тиімділігінің төмендігі; су ресурстарын тиімді пайдалану мен қорғауды нашар бақылау; ғылыми сүйемелдеудің және жоғары білікті кадрлардың болмауы жағдайды жақсарту бойынша пәрменді шаралар қабылдауға мүмкіндік бермейді.
«Аталған бірқатар проблемалар қабылданған «Жасыл Қазақстан» ұлттық жобасы аясында шешілуде. Сонымен қатар, су саласындағы ахуалды жақсарту үшін мынадай шаралар қабылдау қажет. Бірінші. Мемлекетаралық өзара қарым-қатынастардың аса маңызды мәселелері бойынша шешімдер әзірлеу үшін келіссөздер процестеріндегі Қазақстанның ұстанымын күшейту үшін Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің басшылығымен су кеңесі құрылсын. Екінші. Су ресурстары комитеті мен оның бассейндік инспекцияларын күшейту. Су ресурстарын басқарудың қолданыстағы жүйесі бірінші кезекте су шаруашылығы құрылыстарын қайта жаңарту және салу жөніндегі жобаларды іске асыруға бағытталған. Су ресурстарын есепке алу, су үнемдеу, талдау және жағдайдың дамуын болжау сияқты мәселелер тиісті назарсыз қалады. Бассейндік инспекцияларды су ресурстарын Мемлекеттік басқарудың негізі ретінде қарау қажет.
Инспекторға түсетін жоғары жүктемені ескере отырып, қазіргі уақытта бассейндік инспекциялардың оларға жүктелген функцияларды толық көлемде орындауға мүмкіндігі жоқ.
Бүгінде бассейндік инспекцияның бір қызметкері 93 ауылдық елді мекен орналасқан 41 мың км2 аумаққа қызмет көрсетеді, 48 су қоймасы, 70 өзен, 55 мың га суармалы жер. Бассейндік инспекцияларды материалдық-техникалық қамтамасыз ету деңгейі өзекті болып табылады. Үшінші. «Қазсушар» РМК-ны су ресурстары комитетінен Су шаруашылығы инфрақұрылымын салу және реконструкциялау бойынша тапсырыс берушінің функцияларын бере отырып, акционерлік қоғам етіп қайта ұйымдастыру.
Тапсырыс берушінің Су шаруашылығы инфрақұрылымын салу жөніндегі функцияларын беру СРК-ға су ресурстарын басқару және суға деген сұраныс, су үнемдеу және суды пайдалану тиімділігін арттыру мәселелеріне шоғырлануға мүмкіндік береді.
РМК-ны акционерлік қоғам етіп қайта ұйымдастыру, сондай-ақ қызмет саласын кеңейтуге және қазіргі уақытта тарифпен немесе бюджеттік инвестициялармен жабылмайтын мақсаттарға бағытталатын инвестициялар тарту жолымен түрлі табысты жобаларды іске асыруға мүмкіндік береді. Мысалы, автоматтандыру, суды есепке алу және т.б. Осылайша, РМК-ны қайта ұйымдастыру мемлекеттік бюджетке жүктемені азайтуға мүмкіндік береді. Төртінші. Су ресурстарын басқарудағы ғылымның рөлін және мамандардың кадрлық әлеуетін арттыру.
Осы міндетті іске асыру экология, геология және табиғи ресурстар министрлігінің қарауындағы Қазақ Су шаруашылығы ғылыми институтының жанында Ақпараттық-талдау орталығын аша отырып, оны күшейтуді көздейді. ҚазҚСҒЗИ-ды күшейту су ресурстарын басқаруды толыққанды ғылыми сүйемелдеуді, стратегиялық мақсаттарды іске асыруды, болжауды және тұжырымдауды, сондай-ақ суды ұтымды пайдалану мәселелерінде инновацияларды енгізу үшін ғылыми зерттеулерді үйлестіруді қамтамасыз етеді. Жүргізушілердің кадрлық әлеуетін жақсарту үшін орта буыннан (колледж), бакалаврлардан, магистрлерден және ғылым докторларынан мамандардың кең спектрін даярлаудың барлық сатылары шоғырланған Х.Дулати атындағы Тараз өңірлік университетінің жанынан мамандандырылған су ресурстары және су шаруашылығы институтын құру қажет. Сондай-ақ, су шаруашылығы саласындағы кадрлардың біліктілігін арттыру жүйесін жетілдіру керек», - деді спикер.
Ұсынылған шешімдер су ресурстарын басқарудың біртұтас ұйымдық құрылымын құруға мүмкіндік беруі керек, ал ғылыми негізделген шешімдер қабылданады және жүйе қажетті білікті кадрлармен қамтамасыз етіледі.
«Жоғарыда көрсетілген шараларды іске асыру үшін қолданыстағы су заңнамасын жетілдіру талап етіледі. Қазіргі уақытта жаңа Су кодексі әзірленуде. Бұдан басқа, қазіргі уақытта Қазақстан Республикасының Су ресурстарын басқару жүйесін дамытудың 2021-2025 жылдарға арналған тұжырымдамасының жобасы әзірленіп, мемлекеттік органдарда келісуден өтуде. Тұжырымдаманың негізгі мақсаты елдің су ресурстарын сақтау және ұтымды пайдалану проблемаларын шешу, экономика салалары мен қоршаған орта қажеттілігінің теңгерімін қамтамасыз ету болып табылады», - деп түйіндеді ведомство өкілі.
